สมองของเราใช้ส่วนต่างๆ ของสมองในการจัดการความทรงจำประเภทต่างๆ ความทรงจำหลักๆ มีสองประเภท ได้แก่ ความทรงจำระยะสั้น และ ความทรงจำระยะยาว เป็นไปได้ที่จะเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือการสูญเสียความทรงจำในทั้งสองประเภทที่กล่าวมา แต่เราจะเน้นไปที่ความทรงจำระยะยาวแบบประกาศ (Declarative Long-Term Memory)

• ความจำระยะสั้น สามารถเก็บรักษาข้อมูลได้ในปริมาณจำกัดในช่วงเวลาสั้นๆ ทำให้ร่างกายของเรามีเวลาในการรับรู้และวิเคราะห์ข้อมูลจากภายนอก
• ความจำระยะยาว เก็บข้อมูลที่ซับซ้อนจำนวนมากไว้ในช่วงระยะเวลาที่ยาวนาน ความจำระยะยาวคือสิ่งที่คนส่วนใหญ่นึกถึงว่าเป็น "ความจำ" อย่างไรก็ตาม แม้แต่ภายในความจำระยะยาวก็ยังมีการแบ่งย่อยออกไปอีก คือ ความจำแบบไม่บอกกล่าวหรือความจำโดยปริยาย (เช่น การขี่จักรยาน การขับรถ) และความจำแบบบอกกล่าวหรือความจำโดยชัดแจ้ง ซึ่งใช้ประสบการณ์ส่วนตัวในการทำความเข้าใจโลก (เช่น ชื่อของสมาชิกในครอบครัว คุณวางกุญแจไว้ที่ไหน ใครคือสมเด็จพระราชินีนาถแห่งอังกฤษ เกิดอะไรขึ้นเมื่อ 5 เดือนหรือ 5 ปีที่แล้ว)

ภาวะความจำเสื่อมคืออะไร และอาการของภาวะความจำเสื่อมคืออะไร

เมื่อคุณลืมชื่อของบางสิ่งบางอย่างหรือสิ่งที่เกิดขึ้นในวันใดวันหนึ่ง คุณไม่ได้กำลังประสบกับผลกระทบของ "ความทรงจำที่หายไป" จริงๆ แต่เป็นเพราะสมองไม่สามารถหา "เส้นทาง" ที่ถูกต้องเพื่อไปยังความทรงจำนั้นได้ การลืมแบบ "ผิดปกติ" เรียกว่า โรค ความจำเสื่อม อาการบางอย่างของการสูญเสียความทรงจำ อาจได้แก่:

• ของใช้ส่วนตัวหายบ่อย
• มีปัญหาในการหาคำพูดที่เหมาะสม
• การถามคำถามเดิมซ้ำๆ ในบทสนทนา หรือการเล่าเรื่องเดิมซ้ำหลายครั้ง
• การจำไม่ได้ว่าตัวเองทำอะไรไปบ้าง เช่น การทานยา เป็นต้น
• อาการสับสนหรือหลงทางในสถานที่ที่คุ้นเคย
• ลืมไปว่าปีอะไรหรือวันอะไรในสัปดาห์
• มีปัญหาในการจดจำนัดหมายหรือเหตุการณ์ต่างๆ
• ปัญหาในการทำตามคำสั่งหรือการตัดสินใจ

ประเภทของการสูญเสียความทรงจำ: ชั่วคราวและถาวร

อาการความจำเสื่อมอาจเป็นชั่วคราวหรือถาวรก็ได้

• ภาวะความจำเสื่อมชั่วคราว คือการสูญเสียข้อมูลที่หลังจากช่วงเวลาหนึ่งที่จำไม่ได้แล้ว ก็จะกลับมาเป็นปกติ ตัวอย่างเช่น หากคุณจำชื่อนักแสดงไม่ได้ในตอนบ่าย แต่กลับจำได้ในตอนกลางคืน หรือหากคุณรับประทานยาที่ทำให้เกิดอาการ "หมดสติ" คุณก็กำลังประสบกับภาวะความจำเสื่อมชั่วคราว
• ภาวะความจำเสื่อมถาวร คือภาวะที่ความทรงจำหายไปและไม่สามารถฟื้นคืนมาได้ เช่น หากคุณจำไม่ได้ว่าวางกุญแจบ้านไว้ที่ไหน แม้จะมีคนเตือนแล้วก็ตาม แสดงว่าคุณกำลังประสบกับภาวะความจำเสื่อมถาวร

สาเหตุของการสูญเสียความทรงจำ: ความชรา ปัญหาสุขภาพ และปัญหาทางอารมณ์

มีปัจจัยหลายประการที่สามารถทำให้เกิดการสูญเสียความทรงจำโดยไม่ตั้งใจได้ทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก

• การสูญเสียความทรงจำเนื่องจากปัญหาสุขภาพ นั้น ในหลายกรณีสามารถรักษาได้: ผลข้างเคียงจากยาบางชนิดและการรับประทานอาหารที่ไม่ดี โดยขาดวิตามินบี 6, บี 9 และบี 12 อาจทำให้สูญเสียความทรงจำชั่วคราวได้ การดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป ปัญหาเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์ ไต และตับ การขาดออกซิเจนในสมอง (เช่น โรคหลอดเลือดสมอง) การบาดเจ็บที่สมอง การรักษาโรคมะเร็ง (เคมีบำบัดหรือรังสีบำบัด) เนื้องอกหรือการติดเชื้อในสมอง ปัญหาทางอารมณ์ (เช่น ภาวะซึมเศร้า) และความวิตกกังวล (เช่น โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ) ก็อาจทำให้สูญเสียความทรงจำชั่วคราวได้เช่นกัน
• การสูญเสียความทรงจำเนื่องจากความเครียด ความวิตกกังวล หรือปัญหาทางอารมณ์อื่นๆ : นอกเหนือจากความเครียดและความวิตกกังวลแล้ว อารมณ์รุนแรงบางอย่าง เช่น ความโกรธหรือความเดือดดาล ก็สามารถทำให้เกิดการสูญเสียความทรงจำได้เช่นกัน หากคุณประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์ในช่วงบ่าย ความเครียดจากอุบัติเหตุอาจทำให้คุณลืมสิ่งที่คุณทำในตอนเช้า อย่างไรก็ตาม ดูเหมือนว่าอาการหลงลืมเหล่านี้เกิดจากการที่คุณจดจ่อความสนใจทั้งหมดไปที่ภัยคุกคามที่อาจเป็นอันตราย คุณอาจจำได้ว่าอะไรเป็นสาเหตุของความรู้สึกรุนแรงเหล่านั้น แต่จะไม่สามารถระบุสิ่งอื่นใดได้นอกจากอุบัติเหตุ
• การสูญเสียความทรงจำเนื่องจากอายุและการเสื่อมตามวัย : แม้ว่าการสูญเสียความทรงจำและปัญหาด้านความจำจะไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะผู้สูงอายุเท่านั้น แต่ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มประชากรที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด เมื่อเวลาผ่านไป ความสามารถในการเรียนรู้และคุณภาพของความทรงจำของบุคคลอาจเสื่อมลงโดยไม่มีความผิดปกติใดๆ อย่างไรก็ตาม เมื่อปัญหาเหล่านี้เด่นชัดขึ้นกว่าเดิม อาจเป็นกรณีของภาวะบกพร่องทางสติปัญญาเล็กน้อย หรือภาวะสมองเสื่อมในกรณีที่รุนแรง
• การสูญเสียความทรงจำเนื่องจากปัญหาทางอารมณ์ในผู้สูงอายุ: เป็นเรื่องปกติที่ผู้สูงอายุจะรู้สึกโดดเดี่ยวหลังจากสูญเสียคนที่รักหรือออกจากงาน ด้วยการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในชีวิตเช่นนี้ เป็นเรื่องปกติที่ผู้สูงอายุบางส่วนจะประสบกับความผิดปกติทางอารมณ์ เช่น ภาวะซึมเศร้า ผู้สูงอายุที่มีภาวะซึมเศร้าอาจมีอาการหลงลืมบ่อยขึ้น ซึ่งอาจทำให้สับสนกับอาการของโรคอัลไซเมอร์หรือภาวะสมองเสื่อมประเภทอื่นๆ ภาวะซึมเศร้าสามารถทำให้เกิดปัญหาด้านความจำอย่างร้ายแรงได้ทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก แต่เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในผู้สูงอายุที่จะต้องได้รับการวินิจฉัยแยกโรคเพื่อแยกแยะอาการของโรคอัลไซเมอร์ แม้ว่าปัญหาด้านความจำในผู้ที่มีภาวะซึมเศร้าอาจไม่ชัดเจนเท่ากับโรคอื่นๆ แต่สิ่งสำคัญคือต้องรักษาปัญหาทางอารมณ์โดยเร็วที่สุด
• การสูญเสียความทรงจำเนื่องจากภาวะความบกพร่องทางสติปัญญาเล็กน้อย: ภาวะความบกพร่องทางสติปัญญาเล็กน้อยเป็นความผิดปกติที่ทำให้เกิดการสูญเสียความทรงจำ แต่ไม่ได้ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ บาง การศึกษา แสดงให้เห็นว่าภาวะความบกพร่องทางสติปัญญาเล็กน้อย (MCI) อาจเป็นตัวบ่งชี้เบื้องต้นของภาวะสมองเสื่อมบางประเภท เช่น โรคอัลไซเมอร์ อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ควรทราบคือ ไม่ใช่ทุกกรณีของ MCI จะนำไปสู่โรคอัลไซเมอร์
• การสูญเสียความทรงจำเนื่องจากภาวะสมอง เสื่อมเป็นหนึ่งในปัญหาใหญ่ที่สุดที่ส่งผลกระทบต่อผู้สูงอายุ แม้ว่าจะไม่ใช่ผลโดยตรงจากความชราก็ตาม ภาวะสมองเสื่อมมีลักษณะเฉพาะคือการปรากฏของปัญหาด้านการรับรู้ (โดยทั่วไปเป็นเรื้อรัง) เช่น ปัญหาด้านความจำ การพูด และพฤติกรรม มีภาวะสมองเสื่อมหลายประเภท แต่โรคอัลไซเมอร์เป็นประเภทที่พบได้บ่อยที่สุด
• การสูญเสียความทรงจำที่เกิดจากโรคอัลไซเมอร์ : โปรตีนชนิดหนึ่งที่เรียกว่า "เบต้า-อะไมลอยด์" สะสมอยู่ในเซลล์ประสาท ก่อตัวเป็นคราบพลัค ซึ่งอาจทำให้เซลล์ประสาทเหล่านั้นใช้งานไม่ได้ ส่งผลให้ความทรงจำเสื่อมลงอย่างต่อเนื่องและรุนแรง มีปัญหาเรื่องการรับรู้ทิศทาง (ลืมวันหรือสถานที่ได้ง่าย) และโดยทั่วไปแล้วมีปัญหาในการทำกิจวัตรประจำวัน ความรุนแรงของโรคนี้แตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับสภาพของผู้ป่วย ในระยะเริ่มต้น ผู้ป่วยจะแสดงอาการหลงลืมอย่างมาก เช่น หลงทางในสถานที่ที่คุ้นเคย ขาดการเชื่อมต่อกับกิจกรรมและการสนทนา อาจมีปัญหาในการจำวันที่ และแสดงอาการซึมเศร้าและก้าวร้าว ในระยะปานกลาง อาการหลงลืมเหล่านี้จะสังเกตได้ชัดเจนมากขึ้น และพวกเขาอาจลืมชื่อหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเพียงไม่กี่นาทีก่อนหน้านี้ พวกเขามักจะมีปัญหาในการซื้อของหรือทำอาหาร สุขอนามัยส่วนบุคคลจะแย่ลง มีปัญหาในการพูด และมักจะหลงทาง การช่วยเหลือจากภายนอกเป็นสิ่งจำเป็นและแนะนำในระยะนี้ ในระยะขั้นสูงของโรคอัลไซเมอร์ ผู้ป่วยอาจมีปัญหาในการรับประทานอาหารหรือเข้าใจแนวคิดพื้นฐาน จดจำครอบครัวและเพื่อนฝูงไม่ได้ และอาจมีพฤติกรรมไม่เหมาะสมในที่สาธารณะ ในระยะนี้ ผู้ป่วยจะพึ่งพาผู้อื่นอย่างสิ้นเชิง

การป้องกันการสูญเสียความทรงจำ

ปัจจัยที่ได้รับการพิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิภาพมากที่สุดในการป้องกันหรือชะลอการลุกลามของโรคอัลไซเมอร์หรือปัญหาความจำอื่นๆ ได้แก่ การนอนหลับ การรับประทานอาหารที่สมดุล และมีประโยชน์ การออกกำลังกาย การมีปฏิสัมพันธ์ ทางสังคม ที่ดี และ กิจกรรมทางปัญญา บางอย่าง สมองเปรียบเสมือนกล้ามเนื้อ ยิ่งเราใช้งานมากเท่าไหร่ ก็ยิ่งแข็งแรงมากขึ้นเท่านั้น อย่างไรก็ตาม หากคุณไม่ให้สารอาหาร การออกกำลังกายที่สมองต้องการ และไม่ปล่อยให้สมองได้ใช้ทักษะทางสังคมและปัญญา สมองก็มีแนวโน้มที่จะเสื่อมถอยและเสียหาย นี่คือเหตุผลว่าทำไมการมีชีวิตที่กระฉับกระเฉงและมีสุขภาพดีจึงเป็นประโยชน์อย่างมากต่อความจำของเรา CogniFit มีเกมและกิจกรรมฝึกสมองมากมายที่จะช่วยให้สมองทำงานและกระตุ้นการทำงานของสมอง การฝึกสมองและการใช้ทักษะทางปัญญาไม่เพียงแต่ช่วยเสริมสร้างและพัฒนาความจำในผู้ใหญ่เท่านั้น แต่ยังช่วยพัฒนาศักยภาพทางสติปัญญาในเด็กและวัยรุ่นได้อีกด้วย

การกระตุ้นการทำงานของสมอง ช่วยให้คุณกระตุ้น ฝึกฝน และเสริมสร้างความสามารถทางปัญญาต่างๆ เช่น ความสนใจ การรับรู้ ความจำ ภาษา และการทำงานของสมองส่วนหน้า ซึ่งเป็นทักษะที่ได้รับผลกระทบจากภาวะสมองเสื่อมและความผิดปกติของการสูญเสียความจำอื่นๆ เมื่อทำกิจกรรมที่ต้องใช้ความสามารถทางปัญญาต่างๆ เราจะช่วยให้สมองเสริมสร้างการเชื่อมต่อ ทำให้สมองทนทานต่อการเสื่อมถอยมากขึ้น อย่างไรก็ตาม การกระตุ้นการทำงานของสมองที่มีประสิทธิภาพนั้นไม่ใช่แค่การฝึกฝนแบบสุ่มๆ เพื่อให้สมองได้รับการฝึกฝนที่จำเป็น จำเป็นต้องมีการฝึกฝนที่เหมาะสมซึ่งออกแบบมาสำหรับโปรไฟล์ทางปัญญาเฉพาะของผู้ป่วยแต่ละราย CognIFit ปรับแต่งกิจกรรมแต่ละอย่างเพื่อให้ผู้ป่วยแต่ละรายได้รับประโยชน์สูงสุดจากการฝึกฝนสมองและช่วยลดหรือชะลอความบกพร่องทางปัญญา

ปัจจัยอื่นๆ เช่น การนอนหลับอย่างเป็นเวลาและการอ่านหนังสือ มักช่วยพัฒนาความจำได้ นอกจากนี้ การเลิกนิสัยที่ไม่ดีที่เกี่ยวข้องกับการดื่มสุรา การสูบบุหรี่ และยาเสพติดอื่นๆ ก็อาจช่วยพัฒนาความจำและสุขภาพโดยรวมได้เช่นกัน

คุณควรขอความช่วยเหลือเมื่อใด? ตรวจจับและประเมินปัญหาด้านความจำ

เป็นเรื่องปกติที่ผู้ที่มีปัญหาเรื่องความจำจะไม่รู้ตัวว่าตนเองมีปัญหา ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมคนส่วนใหญ่จึงมักสังเกตเห็นปัญหาจากสมาชิกในครอบครัวก่อน

ผู้ที่มีประวัติเป็นโรควิตกกังวลหรือโรคซึมเศร้า มักจะจดจ่ออยู่กับความผิดพลาด ซึ่งอาจทำให้พวกเขาคิดมากเกินไปเกี่ยวกับอาการหลงลืม และทำให้คิดว่าตนเองมีปัญหาเรื่องความจำ ตราบใดที่อาการหลงลืมเหล่านั้นไม่ได้เกิดขึ้นเป็นประจำและเป็นเรื่องปกติ (เช่น ลืมชื่อคนหรือสถานที่ที่ไม่คุ้นเคย หรือลืมว่าวางของไว้ที่ไหน เป็นต้น) ก็ไม่ต้องกังวลไป

อย่างไรก็ตาม หากบุคคลนั้นมีปัญหาในการทำกิจวัตรประจำวัน หรือดูสับสนหรือมึนงง ก็ถึงเวลาที่จะต้องไปพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ คุณอาจต้องการจดบันทึกข้อมูลบางอย่าง เช่น เริ่มพบปัญหาเหล่านี้เมื่อใด อาการแย่ลงเมื่อใด พวกเขาลืมอะไรบ้าง และชีวิตของพวกเขาได้รับผลกระทบอย่างไรโดยทั่วไป แพทย์ควรจะสามารถตรวจสอบได้ว่าบุคคลนั้นมีปัญหาเกี่ยวกับความจำอย่างมีนัยสำคัญหรือไม่ และหากมี ปัญหาคืออะไร เมื่อไม่แน่ใจ ควรไปพบแพทย์เสมอ

สิ่งสำคัญที่ควรจำไว้คือ การสูญเสียความจำไม่ได้หมายความว่าคุณมีปัญหาด้านความจำร้ายแรง เช่น โรคอัลไซเมอร์เสมอไป ทุกคนล้วนขี้ลืมบ้างเป็นบางครั้ง และไม่ใช่เรื่องน่ากังวลหากเกิดขึ้นเป็นครั้งคราว สมองของเราจำเป็นต้องลืมข้อมูลเพื่อที่จะเรียนรู้และเก็บข้อมูลใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

วิธีการรักษาหรือปรับปรุงภาวะความจำเสื่อม

การรักษาภาวะสมองเสื่อม ต้องใช้แนวทางการรักษา แบบสหวิชาชีพ ขึ้นอยู่กับ ชนิด ของภาวะสมองเสื่อม ระยะ ของโรค และ ลักษณะเฉพาะ ของผู้ป่วย อาจจำเป็นต้องใช้การรักษาจากผู้เชี่ยวชาญด้านระบบประสาท จิตเวชศาสตร์ การแพทย์ เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ จิตวิทยา กายภาพบำบัด หรือการรักษาเฉพาะด้านอื่นๆ

แพทย์ผู้ทำการรักษาผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์จะพยายามค้นหาการวินิจฉัยและการรักษาที่เหมาะสมเพื่อให้การดูแลที่ดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ นอกเหนือจากการรักษาแบบดั้งเดิมแล้ว การออกกำลังกายเพื่อกระตุ้นการทำงานของสมองสำหรับผู้ป่วยอัลไซเมอร์ในระยะเริ่มต้นหรือระยะไม่รุนแรงนั้นได้รับการพิสูจน์แล้วว่าช่วยชะลอผลกระทบของโรคได้ ในขณะที่การรักษาประเภทอื่นมักจำเป็นสำหรับผู้ป่วยอัลไซเมอร์ในระยะที่รุนแรงขึ้น แม้ว่าจะไม่มีวิธีรักษาโรคอัลไซเมอร์ให้หายขาด แต่เหล่านักวิทยาศาสตร์และนักวิจัยกำลังทำงานเพื่อหาวิธีรักษาความสามารถทางด้านการรับรู้เมื่อโรคดำเนินไป และลดผลกระทบทางด้านพฤติกรรมบางอย่างที่เกิดจากโรคนี้

นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมป้องกันที่สามารถช่วยชะลอความเร็วในการลุกลามของโรคได้ หากคุณสามารถผสมผสานการรักษาด้วยยาเข้ากับการรับประทานอาหารที่สมดุล การออกกำลังกาย การเข้าสังคม และการกระตุ้นการทำงานของสมองอย่างเหมาะสม คุณจะมีโอกาสลดปัญหาที่เกิดจากภาวะสมองเสื่อมและโรคอัลไซเมอร์ได้

ควรทำอย่างไรหากสมาชิกในครอบครัวมีอาการความจำเสื่อม?

หากคุณ สังเกตเห็น ว่าคนที่คุณรักอาจมีปัญหาเกี่ยวกับความจำ ลองพยายามสนับสนุนให้พวกเขาไป พบผู้เชี่ยวชาญ ที่จะสามารถช่วยวินิจฉัยได้ โปรดจำไว้ว่าหลายคนที่ประสบปัญหาเกี่ยวกับความจำมักไม่รู้ตัวว่าตนเองมีปัญหา ดังนั้นพวกเขาอาจ ลังเล ที่จะไปพบผู้เชี่ยวชาญและขอความช่วยเหลือ ในกรณีเช่นนี้ สิ่งสำคัญคือต้องมี ความอดทน และค่อยๆ พูดคุยเรื่องนี้ อย่างระมัดระวัง

เมื่อแพทย์วินิจฉัยโรคแล้ว สิ่งสำคัญคือต้องปฏิบัติตามคำแนะนำที่แพทย์กำหนดไว้ หากปัญหาอยู่ในระยะเริ่มต้น ควรช่วยให้ผู้ป่วย ทำกิจวัตรประจำวันได้ ทั้งที่บ้านและกับเพื่อนๆ เนื่องจากปัญหาหลักอย่างหนึ่งของโรคอัลไซเมอร์คือการสับสนเรื่องเวลา การวางนาฬิกาและปฏิทินไว้ทั่วบ้านอาจเป็นประโยชน์ ผู้ป่วยอาจเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ได้ยากขึ้น แต่ควรพยายามให้พวกเขาคุ้นเคยกับการใช้สมุดบันทึกหรือสมุดวางแผนเพื่อติดตามกิจกรรมและการนัดหมาย ผู้ใกล้ชิดกับผู้ป่วยอัลไซเมอร์ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด และตรวจสอบให้แน่ใจว่าพวกเขารับประทานยาและทำกิจกรรมที่แนะนำ การวินิจฉัยโรคสมองเสื่อมอาจเป็นเรื่องยากสำหรับทั้งผู้ป่วยและคนที่รัก ดังนั้นจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะต้องให้ การสนับสนุนทางอารมณ์ และช่วยเหลือเท่าที่จะทำได้ หากคุณสังเกตเห็นอาการใดๆ ที่อาจบ่งชี้ว่าผู้ป่วยกำลังเป็นโรคซึมเศร้า ควรติดต่อแพทย์โดยเร็วที่สุด

สรุปแล้ว:

• การลืมเล็กน้อยไม่ได้หมายความว่าจะมีปัญหาด้านความจำร้ายแรงอยู่เบื้องหลังเสมอไป
• สิ่งสำคัญคือต้องรู้จักอาการของภาวะความเสื่อมถอยทางสติปัญญาเล็กน้อย (MCI) และภาวะสมองเสื่อม เช่น โรคอัลไซเมอร์ เพื่อให้สามารถตรวจพบอาการได้ตั้งแต่เนิ่นๆ MCI และอัลไซเมอร์ไม่ใช่ปัญหาด้านความจำเพียงประเภทเดียว และอาจไม่ตรงกับอาการทั้งหมด แต่ก็ยังสำคัญที่จะต้องไปพบแพทย์หากคิดว่าอาจมีปัญหาเกิดขึ้น
• ผลกระทบของภาวะความบกพร่องทางสติปัญญาเล็กน้อย (MCI) และภาวะสมองเสื่อม อาจลดลงได้ด้วยการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ การออกกำลังกาย การนอนหลับอย่างเพียงพอ การเข้าสังคม และการกระตุ้นการทำงานของสมอง