Platformunu seç ve satın al
Bir aylığına 10 lisansla birlikte ücretsiz deneyin.
Platformunu seç
Şimdi kaydol

13 yaş ve üstü kullanıcılar için. 13 yaş altı çocuklar CogniFit'i bir ebeveynle birlikte kullanabilir.

loading

Kaydol'a tıklayarak veya CogniFiti kullanarak CogniFit'in Şartlar ve Koşullar ve Gizlilik Politikası okuduğunuzu, anladığınızı ve kabul ettiğinizi bildirirsiniz.

corporativelanding_FuncionesCerebrales_social_picture
  • Klinik egzersizlere eriş. Önemli beyin fonksiyonlarını araştır.

  • Beyin fonksiyonlarını uyar ve canlandırmaya yardım et.

  • Zindelik ve günlük becerileri geliştirmeye yardım et. Ücretsiz dene!

loading

Beynin işlevi nedir?

Merkezi Sinir Sisteminin bir parçası olarak beynin işlevinin vücut ve zihin fonksiyonlarının çoğunluğunu düzenlemektir. Buna solumak ya da kalp atışı gibi hayati fonksiyonların yanında uyumak, yemek, ya da cinsel içgüdü gibi temel fonksiyonlar ve düşünmek, hatırlamak, akıl yürütmek veya konuşmak gibi daha üst fonksiyonlar da dahildir. Düzgün beyin fonksiyonunun anahtarı sağlıklı bir yaşamdır.

"Beynin bölümleri" sayfamızda, temel hayati fonksiyonların en eski beyin yapılarıyla ölçüldüğünden bahsetmiştik. Farklı bir deyişle, artbeyinde ve ortabeyinde bulunan yapılar (omurilik, pons, soğanlik). Ancak akıl yürütme, bellek, ve dikkat gibi daha üst beyin işlevleri yarımküreler ve koteksin parçaları olan loblar tarafından kontrol edilir.

Bilişsel fonksiyonlar nelerdir?

Bilişsel fonksiyonlar bizim çevresel bilgileri almamıza, seçmemize, depolamamıza, dönüştürmemize, geliştirimemize ve yeniden el etmemize olanak veren mental süreçlerdir. Bu şekilde bizi çevreleyen dünyayı daha etkili bir biçimde anlayabilir ve onunla ilişki kurabiliriz.

Sadece bir günde bile beyin fonksiyonlarımızı durmaksızın kullanırız. Mevcut bilişsel fonksiyonlarımızın en azından bazılarını kullanmadan neredeyse hiçbir şey yapamayız. Mesela, Kahvaltı ister misin? Belki kitap okumak istersin? Araba kullanır mısın? Arkaşdalarınla ilgiç bir sohbet içinde misin?

Etrafımızki dünyaya uygun bir şekilde dahil olmak için hergün yaptığımız aktiviteler beynin farklı bölümlari arasından milyonlarca bağlantı ve karmaşık zihinsel hesaplamalar gerektirir.

Temel bilişsel fonksiyonlar nelerdir?

Daha üst bilişsel fonksiyonlardan bahsettiğimizde genellikle dünyayı anlayabilmek ve onunla ilişki kurabilmek için ihtiyaç duyduğumuz bilişsel becerileri kastederiz. Her ne kadar bunları farklı şeylermiş gibi çalışsa da bilişsel fonksiyonlar her zaman birbiriyle alakalıdır ve hatta bazen örtüşürler. Temel bilişsel fonksiyonlara şöyle bir bakalım:

DİKKAT: Dikkat tek basit bir tanıma, bir somut anatomik yapıya indirgenemeyecek karmaşık bir mental süreçtir ve tek bir testle değerlendirilemez çünkü türlü türlü süreçleri kapsar. Basitleştirmek gerekirse dikkat, beynimize eşzamanlı olarak ulaşan bir mental ya da motor eylemi gerçekleştimek için faydalı hem dış (koku, ses, resim...) hem içsel (düşünceler, duygular) uyarıcılar arasında seçim yapmak için kullandığımız bilişsel işlev diyebiliriz. Esasında, çeşitli karmaşık seviyeleri olan süreçler dizisidir ve diğer bilişsel fonksiyonları iyi yapabilmemize olanak tanır. Dikkat, karmaşıklık seviyesine bağlı olarak farklı türlere ayrılabilir.

ODAKLANMIŞ DİKKAT: Uyanık olmak. Bir uyarıcıya karşılık verebilme kabiliyeti.

UZUN SÜRELİ DİKKAT: Dikkati en az 3 dakika tutabilme kabiliyetidir. Yaygın olarak "konsantraston" dediğimiz şeydir. Kitap okurken konsantre oluruz.

SEÇİCİ DİKKAT: Dikkatimizi bir işe yoğunlaştırabilme ve etrafımızdaki gürültü ya da hareketler gibi dikkat dağıtıcıları ketlyebilme kabiliyetidir. Az önceki örnekleri takip ederek, seçici dikkat sayesinde müzik dinlerken ya da TV açıkken kitap okumamıza imkan tanır.

DEĞİŞKEN DİKKAT: Odağımızı bir görevden diğerine akıcı bir şekilde değiştirebilmemize izin veren mental esnekliktir. Mesela, kitap okurken sevdiğimiz bir şarkı başlarsa bir süreliğine durabilir ve şarkıyı dinleyebilir ya da söyleyebiliriz ve sonra çabucak kitaba kaldığımız yerden devam edebiliriz.

BÖLÜNMÜŞ DİKKAT: Tek seferde birden fazla işe cevap verebilme yada aynı anda iki işi yapabilme becerisi. Örneğin, mesaj yazarken bir arakaşımızla konuşmak ya da yemek yaparken telefonda konuşmak.i

Dikkatten sorumlu tek bir anatomik yapı yoktur; aslında bu sürece dahil çok çeşitli devreler mevcuttur. Ek olarak üç sistem vardır:

Retiküler aktivasyon sistemi (RAS) ya da uyarılma sistemi: Serebral kortekse ulaşan duyusal uyarıcıların işlenmesini en iyi seviyeye çeken temel bilinç durumu ya da halidir. Retiküler aktivasyon sistemi, talamus, limbik sistem, basal ganglia, ve frontal korteksten oluşur.

Art dikkat sistemi: Özellikle görsel uyarıcıların yönlendirilmesi ve yerleştirilmesine izin verir. Algı, görsel-uzaysal dikkat, yeni bilgilerin işlenmesinde kullanılır. Bunla ilgili temel yapılara art parietal korteks, yan pulvinar, hipokampus ve anterior singulat dahildir.

Ön dikkat sistemi: Dikkatimizi eyleme yönelendirmemize imkan tanır. Karmaşık bilişsel görevleri düzenler, kontrol eder, ve mümkün kılar. Bu sistem anterior singulat, dorsolateral prefrontal korteks, orbital frontal korteks, neostriatum, suplemental motor alanı ve tön tavan bölgesi parçalarından meydana gelir.

BELLEK: Bellek bilgileri kodlama, depolama ve geri çağırmamıza olanak veren karmaşık bir süreçtir. Eğer dikkatsel sistem doğru işlemezse işlerimiz gerektiği gibi yerine getiremeyiz. Eğer dikkatimiz bir şeye veremezsek bu bilgiyi kodlayamaz, depolayamaz ve geri çağıramayız. Belleği anlayabilmek için onu iki kritere göre sınıflandırırız:

1-GEÇİCİ KRİTER:

Kısa süreli bellek:

-Anlık bellek

-Operatif ya da işler bellek: Bilgilerle ilgili işlem yapabilmemizi sağlayan kısa süreli pasif depolama sistemidir. Örneğin, bir telefon numarasını bir kağıda yazmadan önce hatırlamaya çalıştığımızda.

Uzun Süreli Bellek

2- BELLEĞİN ÜZERİNDE ÇALIŞTIĞI ALANLAR:

Bildirimsel (açık) bellek: Bilinçli olarak canlandırılabilecek anılara gönderme yapar.

-Epizodik: geçmişimizden kavramlar ve olayları hatırlamamıza imkan veren otobiyografik bellek. Örneğin, geçen yıl tatil için nereye gittik? Nereden mezun oldum? Ne zaman evlendim?

-Semantik: Bu bellek neler öğrendiğimize ve dünya hakkındki genel bilgilerimize gönderme yapar. Fransanın başkenti neresi? Kare kök nedir?

Medial temporal lob ve diensefalon bu tür bellekle alakalı yapılardır.

Bildirimsel olmayan ya da örtülü bellek: Biliçaltı anılara ve bisiklet sürmek ya da buz pateni gibi bazı becerilere gönderme yapar. Neokorteks, amigdala (duygular söz konusu olduğunda), striyatum ve refleks arkları.

Ayrıca depolama alanlarının temporal loblarda bulunduğunu ancak daha stratejik bileşenlerin daha çok ön loblarla ilişkili olduğunu aklımızda bulundurmalıyız. (Aşağıdaki resme bakınız)

YÜRÜTÜCÜ FONKSİYONLAR: Yürütücü fonksiyonlar en kompleks bilişsel işlevlerdir. Yürütücü fonksiyonların farklı tanımları olsa da, çoğunluğu türlü ilgili süreçler boyunca bilişsel kontrol ve düşünce ve davranış kontrolünü içerir. Dikkat odaklama, planlama, programlama, düzenleme, ve niyetli davranış doğrulama gibi karmaşık beceriler dizisini kapsar. Yürütücü fonksiyonlar ön lobta yer alır. Lezack'a göre bu fonksiyonlar bir dizi bileşenlerle gruplanabilir:

1- Hedef belirleme:

-Motivasyon

-Öz-ayrımsama

-Dünyayla ilişkimizi nasıl algılarız?

2-Hedeflere ulaşmak için stratejiler planlama:

-Soyutlama kabiliyeti

-Bilişsel esneklik ya ad alternatif düşünceler yaratma kabiliyeti

-Farklı olasılıkları değerlendirme ve kişiyi doğru davranışa yönlendirme becerisi

3-Bir davranışın yönetilmesinde kullanılan beceriler:

-Davranışları basitçe ve uygun bir biçimde başlatma, devam ettirme ve sıralama becerisi

4-Davranış ya da eylemleri etkili bir biçimde yapma yetenekleri:

-Zaman kontrolü

-Geri bildirim

-Davranışsal öz-düzenleme

Yürütücü fonksiyonlar olmadan günlük yaşantımızı sürdüremezdik. Bu fonksiyonları bilinç altında ve yaptığımız her eylem için sürekli olarak kullanırız . Mesela, tatile gittiğimizde ve bir gezinti planlamamız gerektiğinde: nereye gideceğimizi seçmek, geçireceğimiz zaman, ve bu zaman zarfında neler yapabiliriz? Han rota daha enteran görünüyor? Etrafı gezinmek için ne tür araç kullanacağız? Yemek yapmak gibi basit bir iş dahi yürütücü fonksiyonlara gereksinim duyar: yapılacak yemeği seçmekten kullancağımız malzemelere, tencereye bakmaktan pişirme süresini ayarlamaya ve tarifin doğru sırasını izlemek, vb. Örneğin, omlet yapmak istediğimizde önce sebzeleri koyar sonra yumurtaları çırpar, sonra pişiririz.

DİL: Dil lisanlar aracılığıyla sergilenen sembolik bir iletişim sistemidir. Dil sadece diğerleriyle iletişim kurmak için değil aynı zamanda iç düşüncelerimizin yapılandırılaması için de önemlidir. Dil işleme çeşitli fonksiyonal sistemler içserisinde birlikte hareket eden, özellikle sol yarımkürenin dahil olduğu farklı beyin alanlarını kullanır. Dilin ifade edilmesi ve algılanmasında iki kortikal alandan bahsedebiliriz, daha çok beynin sol yarım küresinde:

1-DİL İFADE ALANI Serebral korteksin farklı alanlarını içerir.

- Prefrontal alan: Dilin güdüsel süreçlerine dahildir. Sözlü ve yazılı iletişimin başladığı yerdir (yürütücü fonksiyonlara alakalı)

-Broca alanı: Sol ön lobta yer alır. Konuşmanın üretilmesi ve konuşma dili süreçleriyle alakalıdır.

-Birincil motor korteks: Kelimeyi telaffuz etmeyi ve yazma hareketlerini başlatır.

2-DiL ALGILAMA ALANI: İçeriği:

-artkafa Lobu: Dilsel imgeleri tanımamıze olanak verir.

-Parietal lob: Görsel ve işitsel uyarıcışarı birleştirme görevindedir.

- Sol temporal lob: Söylenilen sesleri sentezleme ve anlamakla görevli. Helsch Alanı (birincil işitsel alan. Sesleri multimodal alanda kodlamak üzere alır) ve Wernicke Alanı (dili anlamayla ilgilidir. Algılanan seslere anlam verir.) birleşiktir.

Kortikal alanların yanıda daha başka alanlar de dil fonksiyonun için gereklidir. Bu kortikal alanlar ile yay demeti (Broca alanı ve Wernicke alanını bağlar), talamus (dil düzenlemesi için önemli), pulvinar çekirdek ve genikülat, bazal gangliya, ve beyincik (dil akıcılığı, ritim ve ton), vb. kortekaltı alanlar arasındaki bağlantı.

GÖRSEL ALGISAL VE GÖRSEL UZAYSAL FONKSİYONLAR: Görsel algılsa fonksiyonlar iki uyarıcıyı farkedip birbirinden ayırmamıza olanak tanıyan işlevlerdir. Gördüklerimizi algılayıp, yormak ve bilinen kategorilerlerle ilişkilendirmeye ve bilgimize dahil etmemize yardım ederler. Bu işlevler doğru çalıştıklarında arkadaşlarımız ve ailemizin yüzlerini tanıyabilir ya da anahtarlar, bir şapka ve bir tarağı birbirinden ayırabiliriz.

Görsel uzaysal fonksiyonlar içerisinde yaşadığımız alanı (iki ya da üç boyutlu olabilir) analiz etmek, anlamak ve yönetmekte kullanılırlar. Bu fonksiyonlara mental navigasyon, mesafe ve derinlik algısı, görsel uzaysal yapısı, ve mental rotasyon süreçlerini içerir. Görsel uzaysal fonksiyonları bir haritayı okurken, şehirde yolumuzu bulurkeni ya da mesafeleri tahmin ederken kullanırız.

Eğer dil görevleri için sol yarımküre baskınsa, algı için de sağ yarımküre baskındır. Mekansal analiz, yüz tanıma, haritaları ya da objeleri tanıma, müzik işleme, somatosensoriyel duygular, yüz mimikleri, ve sözel kontrol gerektirmeyen aktiviteler genelde sağ yarımküredeki artkafa ve parietal loblar ve beynin geri kalanıyla olan bağlantıları tarafından düzenlenir.

Bilişsel fonksiyonlar nelerdir ve bunları ne zaman kullanırız?

Beyin fonksiyonlarını neden kullanırız?

Sadece bir gün boyunca beyin fonksiyonlarımızı durmaksızın kullanırız. Farklı beyin alanlarından milyonlarca kompleks zihinsel işlemi gerektiren binlerce görev yerine getirilir. Bu bilişsel becerilerin ve beyin fonksiyonlarının günlük çok sayıda görevde kullanımına dair burada bazı örnekler göstereceğiz.

  • Yemek yapmak beynin için iyi midir? Yemek yaparken, sadece bir kaç tane tencereye bakmaz, aynı zamanda misafirlerinle ilgilenir ve tarifleri hatırlamaya çalışırsın.
  • Bir Toplantıyı Yönetmek? Bir iş ya da aile toplantısını doğru biçimde yönetmek karmaşık bir görevdir. Beynin belli nöral ağlarını ve dikkat, konsantraston, aktif dinleme kapasitesi, tepki verme hızı gibi beyin fonksiyonlarının aktive edilmesini gerektirir.
  • Uçurtma Uçurmak? Bir çok insan gevşemenin kendiliğinden geldiğini sanır ama birkaç anahtar bilişsel kabiliyet olmaksızın bunu yapman mümkün olmazdı.
  • Araba Kullanmak? Deneyimli bir sürücü olsan bile, gideceğin yere çabuk ve güvenli varmak beceri, konsantrasyon ve bir dizi farklı bilişsel beceriler gerektirir.
  • Arkadaşlarla Buluşmak? Birbirimizle tanışıp selamlaşmamıza olanak veren bilişsel beceriler olmaksızın hayat çok yalnız olurdu.

Kaynaklar: Preiss M, Shatil E, Cermakova R, Cimermannova D, Flesher I (2013), el Entrenamiento Cognitivo Personalizado en el Trastorno Unipolar y Bipolar: un estudio del funcionamiento cognitivo. Frontiers in Human Neuroscience doi: 10.3389/fnhum.2013.00108. • Haimov I, Shatil E (2013) Cognitive Training Improves Sleep Quality and Cognitive Function among Older Adults with Insomnia. PLoS ONE 8(4): e61390. doi:10.1371/journal.pone.0061390 • Shatil E (2013). ¿El entrenamiento cognitivo y la actividad física combinados mejoran las capacidades cognitivas más que cada uno por separado? Un ensayo controlado de cuatro condiciones aleatorias entre adultos sanos. Front. Aging Neurosci. 5:8. doi: 10.3389/fnagi.2013.00008 • Peretz C, AD Korczyn, E Shatil, V Aharonson, Birnboim S, N. Giladi - Basado en un Programa Informático, Entrenamiento Cognitivo Personalizado versus Juegos de Ordenador Clásicos: Un Estudio Aleatorizado, Doble Ciego, Prospectivo de la Estimulación Cognitiva - Neuroepidemiología 2011; 36:91-9. • Shatil E, A Metzer, Horvitz O, Miller R. - Basado en el entrenamiento personalizado cognitivo en el hogar de pacientes con EM: Un estudio de la adherencia y el rendimiento cognitivo - Neurorehabilitación 2010; 26:143-53. • Korczyn dC, Peretz C, Aharonson V, et al. - El programa informático de entrenamiento cognitivo CogniFit produce una mejora mayor en el rendimiento cognitivo que los clásicos juegos de ordenador: Estudio prospectivo, aleatorizado, doble ciego de intervención en los ancianos. Alzheimer y Demencia: El diario de la Asociación de Alzheimer de 2007, tres (3): S171. • Shatil E, Korczyn dC, Peretzc C, et al. - Mejorar el rendimiento cognitivo en pacientes ancianos con entrenamiento cognitivo computarizado - El Alzheimer y a Demencia: El diario de la Asociación de Alzheimer de 2008, cuatro (4): T492. • Verghese J, J Mahoney, Ambrosio AF, Wang C, Holtzer R. - Efecto de la rehabilitación cognitiva en la marcha en personas mayores sedentarias - J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2010 Dec;65(12):1338-43. • Horowitz-T Kraus, Breznitz Z. - ¿Puede el mecanismo de detección de errores beneficiarse del entrenamiento de la memoria de trabajo? Una comparación entre los disléxicos y los sujetos de control - un estudio de ERP - PLoS ONE 2009; 4:7141. • Haimov I, E Hanuka, Y. Horowitz - El insomnio crónico y el funcionamiento cognitivo entre los ancianos - Medicina del comportamiento del sueño 2008; 6:32-54 • Thompson HJ, Demiris G, Rue T, Shatil E, Wilamowska K, Zaslavsky O, Reeder B. - Telemedicine Journal and E-health Date and Volume: 2011 Dec;17(10):794-800. Epub 2011 Oct 19.

Lütfen e-posta adresini gir