مغز ما برای مدیریت انواع مختلف حافظه از قسمت‌های مختلف مغز استفاده می‌کند. دو نوع اصلی حافظه عبارتند از حافظه کوتاه‌مدت و حافظه بلند‌مدت. ممکن است تغییرات یا از دست رفتن حافظه در هر دو نوع حافظه فوق‌الذکر رخ دهد، اما ما بر روی حافظه بلند‌مدت تصریحی تمرکز خواهیم کرد.

• حافظه کوتاه‌مدت مقدار محدودی از اطلاعات را در یک دوره زمانی کوتاه نگاه می‌دارد و به بدن ما زمانی می‌دهد که برای درک و تجزیه‌وتحلیل اطلاعات خارجی نیاز دارد.
• حافظه بلند‌مدت مقدار زیادی از اطلاعات پیچیده را برای مدت زمان طولانی ذخیره می‌کند. حافظه بلند‌مدت آن چیزی است که اکثر مردم به آن به‌عنوان "حافظه" فکر می‌کنند. با این حال، حتی در درون تمایز حافظه بلند‌مدت، یک طبقه‌بندی فرعی بیشتر وجود دارد: حافظه غیر تصریحی یا ضمنی (دوچرخه‌سواری، رانندگی)، و حافظه تصریحی یا صریح، که از تجارب شخصی برای درک جهان استفاده می‌کند (نام یک فرد خانوادگی، جایی که کلید‌های خود را گذاشته‌اید، کیست ملکه انگلیس، چه اتفاقی 5 ماه یا 5 سال پیش افتاده است).

از دست رفتن حافظه و علائم از دست رفتن حافظه چیست

وقتی نام چیزی یا آنچه در یک روز معین اتفاق افتاده را فراموش می‌کنید، شما در واقع اثرات یک حافظه "از دست رفته" را نمی‌بینید، بلکه این است که مغز نمی‌تواند "مسیر" مناسب را برای رسیدن به حافظه پیدا کند. فراموشی "پاتولوژیک" را آمنزیا می‌نامند. برخی از علائم از دست رفتن حافظه می‌تواند عبارت باشد از:

• سوگیری مکرر اشیاء شخصی.
• مشکل در یافتن کلمات مناسب.
• پرسیدن همان سؤالات در یک گفتگو، یا تعریف همان داستان چند بار.
• یادآوری نکردن اینکه آیا کاری را انجام داده‌اید، مثلاً مصرف دارو.
• سردرگمی یا گمراهی در مکان‌های آشنا.
• فراموش کردن اینکه سال یا روز هفته چند است.
• دشواری در یادآوری قرارملاقات‌ها یا رویدادها.
• مشکل در دنبال کردن دستورالعمل‌ها یا گرفتن تصمیمات.

انواع از دست رفتن حافظه: موقتی و دائمی

از دست رفتن حافظه می‌تواند موقتی یا دائمی باشد.

• از دست رفتن حافظه موقتی از دست رفتن اطلاعاتی است که پس از مدت زمانی بدون یادآوری، به حالت عادی بازمی‌گردد. برای مثال، اگر شما نام یک بازیگر را در بعدازظهر نتوانید یادآوری کنید، و سپس آن را بعداً در شب یادآوری کنید، یا اگر دارویی مصرف کنید که باعث "سیاهی‌های" شود، از از دست رفتن حافظه موقتی رنج می‌برید.
• از دست رفتن حافظه دائمی، زمانی است که حافظه‌هایی را از دست می‌دهید که نمی‌توانید بازیافت کنید. اگر شما نتوانید یادآوری کنید کجا کلید‌های خانه‌تان را گذاشته‌اید، حتی پس از یادآوری شدن، از دست رفتن حافظه دائمی را تجربه خواهید کرد.

علل از دست رفتن حافظه: پیری و مشکلات پزشکی و عاطفی

عوامل متعددی وجود دارند که می‌توانند باعث از دست رفتن حافظه غیرارادی در بزرگسالان و کودکان شوند.

• از دست رفتن حافظه ناشی از مشکلات سلامتی در بسیاری از موارد قابل درمان است: عوارض جانبی برخی داروها و رژیم غذایی نامناسب با کمبود ویتامین‌های B6، B9 و B12 می‌تواند باعث از دست رفتن موقتی حافظه شود. مصرف الکل، مشکلات تیروئید، کلیه و کبد، کمبود اکسیژن به مغز (مثل سکته مغزی)، آسیب مغزی، درمان‌های سرطان (شیمی‌درمانی یا رادیوتراپی)، تومورها یا عفونت‌های مغزی، مشکلات عاطفی (مثل افسردگی) و اضطراب (مثل اختلال استرس پس از سانحه) می‌تواند باعث از دست رفتن موقتی حافظه شود.
• از دست رفتن حافظه ناشی از استرس، اضطراب یا سایر مشکلات عاطفی: بر علاوه استرس و اضطراب، برخی احساسات شدید، مثل خشم یا عصبانیت، می‌توانند باعث از دست رفتن حافظه شوند. اگر شما در بعد‌ازظهر تصادفی خودرویی داشته باشید، استرس تصادف ممکن است باعث شود که آنچه را در صبح انجام دادید فراموش کنید. با این حال، به نظر می‌رسد که این خللی‌های حافظه ناشی از متمرکز کردن تمام توجه شما به تهدیدات احتمالی خطرناک است. شما می‌توانستید آنچه را که باعث این احساسات شدید شد به یاد آورید، اما نمی‌توانستید چیزی غیر از تصادف را شناسایی کنید.
• از دست رفتن حافظه ناشی از سن و پیری طبیعی: در حالی که از دست رفتن حافظه و مشکلات حافظه تنها بزرگسالان مسن را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، این گروه جمعیتی است که بیشتر تحت تأثیر قرار گرفته است. با گذشت زمان، توانایی یادگیری و کیفیت خاطرات فرد می‌تواند بدتر شود، بدون حضور هیچ پاتولوژی. با این حال، هنگامی که این مشکلات بیشتر از قبل نمایان می‌شوند، ممکن است این یک مورد ضعیف در کاهش شناختی یا زوال عقل در موارد شدید باشد.
• از دست رفتن حافظه ناشی از مشکلات عاطفی در بزرگسالان مسن: برای بزرگسالان مسن معمول است که پس از از دست دادن یک عزیز یا ترک شغل احساس تنهایی کنند. با این گونه تغییرات مهم در زندگی، طبیعی است که بخشی از سالمندان از اختلالات عاطفی مثل افسردگی رنج ببرند. سالمندانی که افسردگی دارند ممکن است بیشتر خللی‌های حافظه داشته باشند، که ممکن است با علائم آلزایمر یا سایر انواع زوال عقل اشتباه شوند. افسردگی می‌تواند مشکلات جدی حافظه را در بزرگسالان و کودکان ایجاد کند، اما برای سالمندان مهم است که تشخیص افتراقی داشته باشند تا علائم آلزایمر را متمایز کنند. در حالی که مشکلات حافظه در افراد با افسردگی ممکن است به اندازه سایر پاتولوژی‌ها آشکار نباشد، درمان مشکلات عاطفی در اسرع وقت مهم است.
• از دست رفتن حافظه ناشی از کاهش شناختی خفیف: کاهش شناختی خفیف اختلالی است که باعث از دست رفتن حافظه می‌شود اما بیمار را از انجام فعالیت‌های روزمره خود باز نمی‌دارد. برخی مطالعات نشان می‌دهند که کاهش شناختی خفیف (MCI) ممکن است یک شاخص اولیه انواع زوال عقل مثل آلزایمر باشد. با این حال، مهم است که توجه داشته باشیم که نه تمام موارد MCI به بیماری آلزایمر منجر می‌شوند.
• از دست رفتن حافظه ناشی از زوال عقل یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی است که بزرگسالان مسن را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اگرچه این نتیجه مستقیم پیری نیست. زوال عقل با ظهور (عموماً مزمن) مشکلات شناختی مثل حافظه، سخن و مشکلات رفتاری مشخص می‌شود. انواع مختلفی از زوال عقل وجود دارند، اما بیماری آلزایمر رایج‌ترین آن است.
• از دست رفتن حافظه ناشی از بیماری آلزایمر: نوعی پروتئین به نام "بتا-آمیلوئید" در نورون‌ها تجمع می‌یابد و تختک‌های سنیل را تشکیل می‌دهد، که می‌تواند منجر به بی‌فایده شدن آن نورون‌ها شود. این باعث تخریب تدریجی و قابل توجهی حافظه، مشکلات جهت‌یابی (فراموش کردن آسان روز یا محل بودن) و به‌طور کلی در انجام کارهای روزمره می‌شود. شدت این بیماری بستگی به وضعیتی دارد که بیمار در آن قرار دارد. در مرحله خفیف بیمار خللی‌های قابل توجه حافظه را نشان می‌دهد، مثل گم شدن در جاهای آشنا، قطع ارتباط از فعالیت‌ها و گفتگوها، ممکن است مشکل داشته باشد در دانستن تاریخ، و علائم افسردگی و دشمنی را نشان دهد. در مرحله متوسط، این خللی‌های حافظه بیشتر نمایان می‌شوند، و ممکن است نام‌ها یا رویدادهایی را که چند دقیقه پیش اتفاق افتادند فراموش کنند. آن‌ها احتمالاً مشکل خواهند داشت در خرید یا پخت‌وپز، بهداشت شخصی آن‌ها کاهش می‌یابد، مشکل در صحبت کردن خواهند داشت و اغلب گم می‌شوند. کمک خارجی در این مرحله ضروری و توصیه‌شده است. در آلزایمر پیشرفته، بیمار ممکن است مشکل در خوردن یا درک مفاهیم اساسی داشته باشد، شناخت اعضای خانواده و دوستان، و ممکن است به‌طور نامناسب در جمع رفتار کند. در این مرحله، بیمار کاملاً وابسته خواهد بود.

پیشگیری از فراموشی

عواملی که نشان داده شده‌اند بیشترین تأثیر را در پیشگیری یا کند کردن پیشرفت آلزایمر یا سایر مشکلات حافظه دارند عبارتند از: خواب، رژیم غذایی سالم و متوازن، ورزش جسمانی، یک زندگی اجتماعی سالم، و برخی از فعالیت‌های شناختی. مغز مانند یک عضلات عمل می‌کند، به این معنا که هرچه بیشتر از آن استفاده کنیم، قوی‌تر خواهد شد. با این حال، اگر مغز خود را به مواد مغذی، ورزشی که نیاز دارد فراهم نکنید و اجازه ندهید از مهارت‌های اجتماعی و شناختی استفاده کند، احتمال دارد که تحلیل شود و آسیب ببیند. این است که چرا یک زندگی فعال و سالم می‌تواند برای حافظه ما بسیار مفید باشد. CogniFit طیف وسیعی از بازی‌های مغز و فعالیت‌ها برای کمک به نگه داشتن مغز فعال و فعال‌سازی دامنه‌های شناختی دارد. آموزش مغز و استفاده از مهارت‌های شناختی نه تنها می‌تواند به تقویت و بهبود حافظه در بزرگسالان کمک کند، بلکه می‌تواند به توسعه توانایی‌های فکری در کودکان و نوجوانان کمک کند.

تحریک شناختی به شما اجازه می‌دهد تا توانایی‌های شناختی مختلف، مانند توجه، درک، حافظه، زبان و عملکردهای اجرایی را تحریک، آموزش و تقویت کنید. این مهارت‌هایی هستند که توسط دمانس و سایر اختلالات فراموشی تحت تأثیر قرار می‌گیرند. هنگام انجام فعالیت‌هایی که نیاز به استفاده از توانایی‌های شناختی مختلف دارند، ما کمک می‌کنیم تا مغز اتصالات خود را تقویت کند، که آن را در برابر تحلیل مقاوم‌تر می‌سازد. با این حال، تحریک شناختی موثر بیش از صرفاً آموزش تصادفی است. برای اینکه مغز تمرین مورد نیاز خود را بگیرد، به تمرین‌های صحیح طراحی شده برای پروفایل شناختی خاص هر بیمار نیاز دارد. CogniFit هر فعالیت را شخصی‌سازی می‌کند تا هر بیمار بتواند حداکثر استفاده را از آموزش مغز خود بگیرد و کمک کند تا کاستی‌های شناختی را کاهش یا به تأخیر بیندازد.

عوامل دیگر، مانند یک برنامه خواب خوب و خواندن، اغلب کمک می‌کنند تا حافظه بهبود یابد. همچنین، متوقف کردن هر عادت بد مرتبط با نوشیدن، سیگار کشیدن و سایر مواد نیز ممکن است به حافظه و سلامت عمومی کمک کند.

کی باید کمک بگیرید؟ شناسایی و ارزیابی مشکلات حافظه

کاملاً طبیعی است که افراد دارای مشکلات حافظه از مشکل خود آگاه نباشند، به همین دلیل معمولاً ابتدا توسط اعضای خانواده تشخیص داده می‌شوند.

افرادی که سابقه‌ای از اضطراب یا افسردگی دارند، تمایل دارند بر اشتباهات و ایرادات تمرکز کنند، که احتمالاً باعث خواهد شد که آن‌ها بیش از حد به فراموشی‌های حافظه خود فکر کنند و تصور کنند که دارای یک مشکل حافظه هستند. تا زمانی که این فراموشی‌های حافظه به‌طور معمول عادی باشند (فراموش کردن نام یک فرد یا مکان خاص که خوب نمی‌شناسید، یا فراموش کردن اینکه چیزی را کجا گذاشته‌اید و غیره)، دلیلی برای نگرانی نیست.

با این حال، اگر فرد مشکل در انجام کارهای روزمره دارد یا گیج‌ یا سردرگم به نظر می‌رسد، زمان آن است که به یک متخصص مراجعه کنید. ممکن است بخواهید برخی از اطلاعات را بنویسید، مانند زمانی که این مشکلات را برای اولین بار دیدید، زمانی که بدتر شد، نوع چیزهایی که فراموش می‌کند و اینکه زندگی آن‌ها به‌طور کلی چگونه تحت تأثیر قرار می‌گیرد. پزشک باید بتواند تعیین کند که آیا فرد مشکل حافظه قابل‌توجه‌ای دارد یا نه، و اگر دارد، آن چیست. هنگام تردید، همیشه توصیه می‌شود که به یک پزشک مراجعه کنید.

مهم است که به یاد داشته باشید که فراموشی لزوماً به معنای داشتن یک مشکل جدی حافظه مانند بیماری آلزایمر نیست. همه گاهی اوقات فراموش‌کار هستند، و اگر این اتفاق گاهی اوقات بیفتد، دلیل نگرانی نیست. مغز ما نیاز دارد تا اطلاعات را فراموش کند تا بتواند به طور موثر یاد بگیرد و اطلاعات جدید را ذخیره کند.

نحوه درمان یا بهبود فراموشی

درمان دمانس باید یک رویکرد چندرشته‌ای را در برگیرد. بسته به نوع دمانس، مرحلهای که در آن قرار دارد، و ویژگی‌های خاص بیمار، ممکن است درمان نورولوژیکی، روانپزشکی، پزشکی، سالمندی، روانشناسی، درمان شغلی یا درمان خاص دیگری ضروری باشد.

متخصص پزشکی که از بیمار مبتلا به آلزایمر مراقبت می‌کند، تلاش خواهد کرد تا تشخیص و درمان صحیح را پیدا کند تا بهترین مراقبت ممکن را فراهم کند. علاوه بر درمان‌های سنتی، تمرین‌های تحریک شناختی برای بیماران آلزایمر در مراحل اولیه یا خفیف، کمک می‌کند تا اثرات بیماری را به تاخیر بیندازد، در حالی که انواع دیگری از درمان‌ها معمولاً برای مراحل پیشرفته‌تر آلزایمر ضروری هستند. اگرچه هیچ درمانی برای بیماری آلزایمر وجود ندارد، دانشمندان و محققان در تلاش هستند تا راهی برای حفظ توانایی‌های شناختی با پیشرفت بیماری پیدا کنند و برخی از اثرات رفتاری آن را کاهش دهند.

فعالیت‌های پیشگیری‌کننده نیز وجود دارند که می‌توانند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهند. اگر بتوانید درمان دارویی را با رژیم غذایی متعادل، ورزش فیزیکی، تعامل اجتماعی و تحریک شناختی مناسب ترکیب کنید، فرصت خواهید داشت تا مشکلات ناشی از زوال عقل و آلزایمر را کاهش دهید.

اگر یک فرد خانواده دارای فراموشی است چه باید کرد؟

اگر مشکلات احتمالی حافظه را در یک عزیز تشخیص دهید، سعی کنید آن‌ها را تشویق کنید تا به یک متخصص مراجعه کنند که بتواند کمک کند تشخیص را بگذارند. به یاد داشته باشید که بسیاری از افرادی که از مشکلات حافظه رنج می‌برند، از این واقعیت که مشکلی دارند آگاه نیستند، بنابراین ممکن است تردیدی در مراجعه به متخصص و دریافت کمک داشته باشند. در این موارد، داشتن صبر و مطرح کردن موضوع احتیاط‌آمیز مهم است.

هنگامی که متخصص پزشکی تشخیص را تعیین کرده است، مهم است که از دستورالعمل‌های تعیین‌شده توسط آن‌ها برای بیمار پیروی کنید. اگر مشکل در مرحله اولیه است، کمک کنید تا فرد روتین روزمره خود را حفظ کند هم در خانه و هم با دوستان. از آنجایی که یکی از مشکلات اصلی بیماری آلزایمر سردرگمی زمانی است، ممکن است مفید باشد که ساعت‌ها و تقویم‌ها در سراسر خانه خوب جای گیری شوند. احتمالاً برای فرد یادگیری چیزهای جدید دشوارتر خواهد شد، اما سعی کنید آن‌ها را عادی کنید تا از یک دفتر یا برنامه‌ریز استفاده کنند تا فعالیت‌ها و قرارهای آن‌ها را ثبت کنند. کسانی که نزدیک به فرد مبتلا به آلزایمر هستند، باید دستورالعمل‌های پزشک را با دقت دنبال کنند و مطمئن شوند که داروهای خود را می‌خورند و فعالیت‌های پیشنهادی را انجام می‌دهند. تشخیص زوال عقل می‌تواند برای بیمار و عزیزانش دشوار باشد، به همین دلیل مهم است که پشتیبانی عاطفی را فراهم کنید و هرطور ممکن است کمک کنید. اگر متوجه‌ای هرگونه علائمی که ممکن است نشان دهد بیمار از افسردگی رنج می‌برد، فوری با متخصص پزشکی تماس بگیرید.

در نتیجه:

• هر فراموشی ساده‌ای به‌طور خودکار به معنای وجود یک مشکل جدی حافظه در پس‌زمینه نیست.
• آگاه شدن از علائم تنزل شناختی خفیف (MCI) و زوال عقل مانند آلزایمر برای تشخیص زودهنگام علائم مهم است. MCI و آلزایمر تنها انواع مشکلات حافظه نیستند، و به همین دلیل، ممکن است با تمام علائم منطبق نباشند، اما اگر فکر می‌کنید که ممکن است مشکلی وجود داشته باشد، مراجعه به متخصص درمان مهم است.
• اثرات MCI و زوال عقل ممکن است با رژیم غذایی سالم، ورزش فیزیکی، عادات خواب خوب، تعامل اجتماعی و تحریک شناختی کاهش یابند.